De CSRD is in drie jaar tijd het meest bediscussieerde acroniem in Belgische bestuurskamers geworden. Deze Europese richtlijn over duurzaamheidsrapportering moest tienduizenden ondernemingen verplichten om hun ecologische en sociale voetafdruk met dezelfde nauwkeurigheid te verantwoorden als hun jaarrekening. Daarna veranderde Brussel van koers. In 2026 ziet het landschap er heel anders uit dan in 2024: hogere drempels, uitgesteld tijdschema en normen die met bijna 70 % zijn ingekort.
Voor Belgische ondernemingen is de vraag niet langer “hoe voldoe ik hieraan?” maar “val ik hier nog onder?”. En dat antwoord is in 2026 veel minder evident dan het lijkt. Een overzicht van een regelgeving die vereenvoudigd is zonder te verdwijnen, en van wat ze concreet betekent voor het Belgische bedrijfsleven.
CSRD: waarover gaat het precies?
De CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive, richtlijn EU 2022/2464) is de Europese tekst die bepaalde ondernemingen verplicht om in hun jaarverslag een uitgebreid deel op te nemen over hun impact op milieu, maatschappij en governance. Ze vervangt de oude NFRD, die te vaag en te weinig dwingend werd bevonden.
Er zijn drie grote verschillen met het vorige regime. Ten eerste moeten de gepubliceerde gegevens een gemeenschappelijk referentiekader volgen, de ESRS-normen, waardoor twee ondernemingen eindelijk vergelijkbaar worden. Ten tweede moeten die gegevens door een externe auditor worden nagekeken, net als de financiële staten. Ten derde moeten ze in een digitaal gemarkeerd formaat worden gepubliceerd, leesbaar voor machines en investeerders.
De oorspronkelijke ambitie was duidelijk: van niet-financiële data een even betrouwbaar gegeven maken als de omzet, om kapitaal te sturen naar activiteiten die werkelijk verenigbaar zijn met de Europese Green Deal.
Hoe de CSRD in Belgisch recht is omgezet
België heeft de richtlijn omgezet met de wet van 2 december 2024, die het Wetboek van vennootschappen en verenigingen en het Wetboek van economisch recht wijzigt. De tekst neemt het begrip “grote onderneming” uit het Belgische recht over en koppelt daaraan de verplichting tot duurzaamheidsrapportering.
De Nationale Bank van België publiceert overigens een lijst van ondernemingen die onder de CSRD vallen, een nuttig instrument voor leveranciers en partners die willen weten waar zij zich in de betrokken waardeketens bevinden.
De invoering was gepland in drie opeenvolgende golven: eerst de grote organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers, dan de andere grote ondernemingen, en tot slot de beursgenoteerde kmo’s. Precies dat tijdschema is ontploft.
Het Omnibus-pakket: de grote koerswijziging van 2026
Onder druk van kritiek op de administratieve lasten en van een breder debat over Europese concurrentiekracht stelde de Commissie begin 2025 een vereenvoudigingspakket voor, “Omnibus” genoemd. Na een jaar onderhandelen werd de Omnibus I-richtlijn op 16 december 2025 door het Europees Parlement aangenomen, op 24 februari 2026 door de Raad bekrachtigd, op 26 februari in het Publicatieblad gepubliceerd en op 18 maart 2026 van kracht.
Het effect is spectaculair: het aantal ondernemingen dat op Europees niveau onder de CSRD valt, daalt met ongeveer 80 %, tot circa 10 000 vennootschappen. Met andere woorden: de overgrote meerderheid van de bedrijven die zich twee jaar hadden voorbereid, valt buiten het toepassingsgebied.
Die ommekeer verdeelt de gemoederen. Werkgeversfederaties zien er een verstandige bijsturing in; milieuorganisaties en een deel van de institutionele beleggers spreken van verlies aan transparantie, net op het moment dat klimaatdata bruikbaar werd. Beide lezingen zijn verdedigbaar, en de geschiedenis zal uitwijzen wie gelijk had.
De nieuwe drempels: 1 000 werknemers en 450 miljoen euro
De meest structurele verandering vat je samen in twee cijfers. Om onder de CSRD in Omnibus-versie te vallen, moet een onderneming nu meer dan 1 000 werknemers tellen én een netto-omzet van meer dan 450 miljoen euro halen.
Het detail dat telt: die criteria zijn cumulatief geworden. Onder het oorspronkelijke regime volstond het om twee van de drie criteria te overschrijden (balanstotaal, omzet, personeelsbestand). Vandaag valt een onderneming met 1 200 medewerkers en 300 miljoen euro omzet er niet meer onder. Een vennootschap met 800 werknemers en een miljard omzet evenmin.
In het Belgische economische landschap, dat grotendeels uit kmo’s en middelgrote ondernemingen bestaat, schakelt die dubbele drempel vrijwel alle spelers uit behalve de zeer grote groepen en de dochterondernemingen van multinationals.
“Stop the clock”: het Belgische tijdschema twee jaar uitgesteld
Nog voor Omnibus trok de Unie al aan de noodrem met de zogenoemde “Stop the clock”-richtlijn (EU 2025/794), die de verplichtingen van golf 2 en 3 met twee jaar uitstelt. België zette die om met een wet van 12 december 2025, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 23 december 2025.
Wat dit concreet verandert
- Golf 1 (grote organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers): rapporteren al, eerste verslagen gepubliceerd in 2025 over boekjaar 2024.
- Golf 2 (andere grote ondernemingen): rapportering verschoven naar boekjaren die vanaf 2027 aanvangen, in plaats van 2025.
- Golf 3 (beursgenoteerde kmo’s): in dezelfde mate uitgesteld.
De Belgische regering keurde daarnaast een voorontwerp van wet goed dat richtlijn (EU) 2026/470 gedeeltelijk omzet. Het gebruikt een mogelijkheid die de Europese tekst biedt: ondernemingen die al onder de verplichting vallen, vrijstellen van een verslag over boekjaar 2026, aangezien zij vanaf 2027 hoe dan ook vrijgesteld worden onder de vereenvoudigde CSRD. Een manier om teams niet te laten werken aan een verslag dat zijn nut verliest.
Let wel op: de volledige omzetting van de nieuwe drempels in het nationale recht wordt uiterlijk op 19 maart 2027 verwacht. Tot dan geldt het Belgische recht zoals het van kracht is, en niet de Europese richtlijn op zich.
Vereenvoudigde ESRS: bijna 70 % minder datapunten
Het tweede vereenvoudigingstraject betreft de normen zelf. Volgens het technisch advies van EFRAG van 3 december 2025 dalen de verplichte datapunten met 61 %, en verdwijnen alle vrijwillige datapunten volledig uit de normen. Samen komt dat neer op een vermindering van ongeveer 70 % van het totale volume aan te verzamelen informatie.
Die herziene ESRS worden verplicht van toepassing vanaf 1 januari 2027. De bedoeling van de herziening is niet om inhoudelijke eisen te schrappen, maar om de toepassing leesbaarder, evenrediger en praktischer te maken. Ondernemingen die in een systeem voor gegevensverzameling hadden geïnvesteerd, verliezen dus niet alles: ze zullen vooral moeten uitdunnen.
Dubbele materialiteit, de kern van het systeem
Eén principe blijft ondanks alle vereenvoudigingen overeind: de dubbele materialiteit. Een onderneming moet zowel haar impact op milieu en maatschappij analyseren (impactmaterialiteit) als de manier waarop duurzaamheidsthema’s haar eigen financiële prestaties beïnvloeden (financiële materialiteit).
Een sprekend Belgisch voorbeeld: een voedingsbedrijf beoordeelt enerzijds de druk die zijn toeleveringsketen op bodem en waterreserves uitoefent, en anderzijds het risico dat herhaalde droogtes vormen voor zijn aankoopkosten en bedrijfscontinuïteit. Beide invalshoeken tellen, en de CSRD verplicht om ze allebei te documenteren.
Precies die oefening geeft de aanpak zijn strategische waarde. Veel ondernemingen die sinds Omnibus zijn vrijgesteld, blijven hun materialiteitsanalyse trouwens uitvoeren, omdat ze risico’s blootlegt die de klassieke boekhouding niet ziet.
De VSME, de uitweg voor kmo’s
Voor ondernemingen die buiten het verplichte kader vallen, ontwikkelde EFRAG de VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs), een aanzienlijk lichter referentiekader op maat van niet-beursgenoteerde kmo’s en middelgrote bedrijven. De Europese Commissie wil de norm tegen 19 juli 2026 aannemen via gedelegeerde handeling.
Het belang ervan reikt verder dan vrijwilligheid. De VSME werkt als plafond: een onderneming die onder de CSRD valt, mag van haar waardeketenpartners met 1 000 werknemers of minder geen informatie eisen die buiten het toepassingsgebied van die norm valt. Dat is een concreet vangnet tegen de eindeloze ESG-vragenlijsten waarmee onderaannemers werden overspoeld.
Waarom Belgische kmo’s er toch bij betrokken blijven
Buiten het wettelijke toepassingsgebied vallen betekent niet buiten spel staan. Drie mechanismen houden de druk op Belgische kmo’s in stand.
- Het waardeketeneffect. Grote opdrachtgevers die onder de CSRD vallen, moeten de emissies van hun toeleveringsketen documenteren. Ze wenden zich logischerwijs tot hun leveranciers, VSME-plafond of niet.
- Toegang tot financiering. Banken en investeerders nemen duurzaamheidscriteria op in hun kredietbeslissingen. Een kmo die haar energieverbruik kan documenteren, onderhandelt beter.
- Overheidsopdrachten. Belgische aanbestedende overheden nemen steeds meer milieucriteria op in hun bestekken.
Wat de CSRD echt verandert voor het milieu
Een rapporteringsrichtlijn vermindert op zichzelf geen enkele uitstoot. Haar inzet is onrechtstreeks: zichtbaar maken wat het niet was, zodat kapitaal, klanten en toezichthouders op stevige grond kunnen beslissen. Het is ook het beste tegengif tegen greenwashing, omdat een milieuclaim daardoor controleerbaar en geauditeerd wordt.
Het wegvallen van 80 % van de ondernemingen uit het toepassingsgebied zwakt dat transparantie-effect mechanisch af. Maar de ervaring van golf 1 leert nog iets anders: veel bedrijven ontdekten bij het opstellen van hun eerste verslag besparingsmogelijkheden waarvan ze het bestaan niet kenden — op energie, op afval, op logistiek. Meten creëert, als het goed gebeurt, zijn eigen dynamiek.
Routekaart 2026: voorbereiden zonder te ruïneren
Stap 1: uw positie nagaan
Neem uw geconsolideerde jaarrekening en toets die aan de twee cumulatieve drempels. Kijk vervolgens of u op de lijst van de Nationale Bank staat. Bij twijfel over een groepsstructuur blijft juridisch advies onontbeerlijk: de consolidatieregels houden verrassingen in.
Stap 2: uw data in kaart brengen
Zelfs buiten het toepassingsgebied levert het u veel tijdwinst op om te weten waar uw gegevens over energieverbruik, afval en mobiliteit zich bevinden, zodra een klant ernaar vraagt. Dat is een investering met lage kosten en hoge waarde.
Stap 3: mik op de VSME in plaats van op niets
Voor een Belgische kmo vergt een VSME-verslag een beperkte inspanning en levert het meteen een commercieel argument op bij grote klanten. Dat is vaak beter dan wachten tot 2027 in de hoop dat de vraag niet gesteld wordt.
Veelgestelde vragen over de CSRD
Wat betekent de afkorting CSRD?
CSRD staat voor Corporate Sustainability Reporting Directive, de richtlijn over duurzaamheidsrapportering. Het gaat om de Europese richtlijn 2022/2464, in Belgisch recht omgezet door de wet van 2 december 2024.
Valt mijn onderneming in 2026 nog onder de CSRD?
Sinds de Omnibus-richtlijn moet u cumulatief meer dan 1 000 werknemers en 450 miljoen euro netto-omzet halen. Voldoet u niet aan beide voorwaarden, dan valt u buiten het verplichte kader. Toch opgelet: de nieuwe drempels moeten nog in Belgisch recht worden omgezet, uiterlijk op 19 maart 2027.
Wat is het verschil tussen CSRD en CS3D?
De CSRD gaat over het publiceren van informatie: ze verplicht tot verantwoording. De CS3D, of richtlijn zorgvuldigheidsplicht, verplicht tot handelen door schendingen van mensenrechten en milieu in de waardeketen te identificeren en te voorkomen. Beide teksten werden door het Omnibus-pakket gewijzigd.
Wanneer moet het eerste CSRD-verslag in België gepubliceerd worden?
Golf 1 publiceert sinds 2025 over boekjaar 2024. Voor golf 2 heeft de Belgische wet van 12 december 2025 de deadline verschoven naar boekjaren die vanaf 2027 aanvangen. Golf 3 volgt met hetzelfde uitstel van twee jaar.
Moet het duurzaamheidsverslag geauditeerd worden?
Ja. De gepubliceerde informatie is voorwerp van een opdracht met beperkte mate van zekerheid, toevertrouwd aan een bedrijfsrevisor of een erkende onafhankelijke dienstverlener. Dat onderscheidt de CSRD van de vrijwillige mvo-verslagen van vroeger.
Wat kost de CSRD-conformiteit?
De kosten variëren sterk naargelang grootte en maturiteit van de onderneming. Het eerste jaar blijft het zwaarst: dubbele materialiteitsanalyse, opzetten van de gegevensverzameling, auditkosten. De vereenvoudiging van de ESRS, met bijna 70 % minder datapunten, zou de rekening voor de volgende boekjaren gevoelig moeten verlagen.
Kan een kmo vrijwillig een duurzaamheidsverslag publiceren?
Ja, en dat is precies het opzet van de VSME-norm van EFRAG, waarvan de goedkeuring via gedelegeerde handeling tegen 19 juli 2026 is voorzien. Ze biedt een licht en erkend kader, veel geloofwaardiger dan een zelfgemaakte communicatie.
Wat riskeert een onderneming die de CSRD niet naleeft?
Het Belgische recht voorziet sancties voor tekortkomingen aan de publicatieverplichtingen van het jaarverslag. Naast het juridische aspect zijn de meest tastbare gevolgen commercieel en financieel: verlies van opdrachten, slechtere kredietvoorwaarden, reputatieschade.
Waar vind ik de lijst van Belgische ondernemingen die onder de CSRD vallen?
De Nationale Bank van België publiceert en actualiseert die lijst op haar institutionele website. Dat is de referentie om uw eigen situatie of die van een handelspartner na te gaan.
Samengevat
De CSRD van 2026 heeft niet langer de universele ambitie van die uit 2022. Ze richt zich nu op de zeer grote groepen, met lichtere normen en een gespreid tijdschema. Voor de duizenden Belgische ondernemingen die eruit vallen, verdwijnt de regelgevende deadline, maar de vraag naar data blijft springlevend: ze passeert simpelweg via klanten, banken en overheidsopdrachten in plaats van via het Belgisch Staatsblad. Een minimale milieuboekhouding opzetten is voor de meesten geen verplichting meer. Het blijft in 2026 wel een concurrentievoordeel.
